Zo schrijf je een grappig sinterklaasgedicht bij je lootje

Bij een sinterklaaslootje in Nederland hoort een gedicht. Een paar coupletten waarin de Sint de ontvanger het hele jaar in de gaten blijkt te hebben gehouden, en daar zo zijn mening over heeft. In Vlaanderen is de gewoonte minder ingeburgerd, maar op een kantoor met collega's uit beide landen duikt het gedicht vroeg of laat op, en dan moet je er een schrijven. Dat is minder moeilijk dan het lijkt.

Hoe zo'n gedicht in elkaar zit

Het gedicht is geschreven alsof Sinterklaas zelf aan het woord is. Hij heeft alles gezien, van de vijfde koffie tot het parkeren dat weer mislukte, en hij vindt er iets van. De toon is plagerig, nooit gemeen. De regels rijmen twee aan twee (AABB), de woorden zijn gewoon, en het ritme mag hobbelen. Een gedicht dat te glad loopt, lijkt al snel uit een generator te komen.

Het gedicht laat zien dat je hebt opgelet. Bij een lootje van tien euro is dat vaak het deel dat iemand onthoudt.

Zoek eerst het materiaal

Schrijf nog niets. Denk eerst na over de persoon. Wat valt op, wat is het jaar door een terugkerend grapje geweest?

• Gewoontes op het werk: altijd de laatste in de vergadering, de mok die nooit wordt afgewassen
• Een hobby waar ze niet over ophouden, van padel tot zuurdesem
• Een reis die niet ging zoals gepland
• De verhouding met technologie, zoals de printer die alleen bij hen vastloopt
• Eten: de ingewikkelde koffiebestelling, de lunch die elke dag hetzelfde is

Drie observaties zijn genoeg. Schrijf ze op één regel per stuk, dan heb je meteen de kern van elk couplet. Alles wat je niet met een lach recht in hun gezicht zou zeggen, laat je weg.

De opbouw

Begin met Sinterklaas die zich meldt en zegt dat hij heeft opgelet. "Beste Sofie, de Sint heeft dit jaar goed gekeken, en wat hij zag, deed hem toch even schrikken." Daarna twee of drie coupletten van vier regels, elk over één observatie. Sluit af met de reden waarom de Sint dit cadeau koos, en koppel die aan wat je net beschreef.

Houd de regels ongeveer even lang en lees het hardop terwijl je schrijft. Een regel die struikelt, hoor je meteen; herschrijf hem tot hij loopt. Een rijmwoordenboek online mag, een gedichtengenerator liever niet. Iedereen herkent die aan de tweede regel, en dan is het hele idee weg.

Waar de grap wel en niet over mag gaan

De beste gedichten halen hun humor uit kleine dagelijkse dingen waar de ontvanger zelf ook om lacht. De plant die het weer niet heeft gehaald, de zeventien mokken in de kast, de lunch die al drie jaar hetzelfde broodje is. Zelfspot helpt ook, zeker als je dezelfde gewoonte deelt.

Uiterlijk, relaties, gewicht, gezondheid en alles wat echt pijn doet, blijven buiten het gedicht. Ook als de ontvanger er zelf grapjes over maakt. Een verwijzing naar iets wat dit jaar op de afdeling gebeurde, werkt wel, zolang de hele groep het snapt en niemand er nog wakker van ligt.

Laat het gedicht bij het cadeau uitkomen

De laatste regels verklappen waarom de Sint precies dit cadeau koos, zodat de grap en het cadeau op elkaar aansluiten. Gaat het gedicht over de koffiegewoonte, dan zit er een zak bonen van een lokale brander in het pakje, en zegt het gedicht dat ook. Een gedicht over de dode plant eindigt bij een cactus.

Dat werkt alleen als je het cadeau al kent voor je begint te schrijven. Kies dus eerst het cadeau, schrijf dan het gedicht. Als je groep vooraf ieder een verlanglijstje laat maken, heb je bovendien echt materiaal. Je weet wat iemand wil en waarom, en daar rijm je makkelijker op dan op een gok.

Wie de lootjes nog moet trekken, kan de lootjes online trekken met een budget erbij, zodat iedereen dezelfde tien of vijftien euro aanhoudt en de gedichten het verschil maken.